Yassı Damla Sulama Borusu 2.3 Lt/h
Kullanım Alanları Teknik Bilgiler Fotoğraflar Videolar

DAMLA SULAMA SİSTEMİ NEDİR ?

Bitki gelişimi için gerekli olan , su ve suda erimiş besin maddelerini uygun kök gelişimi sağlayacak şekilde , istenilen zamanda , istenilen miktarda , istenilen kök bölgesine ; kontrollü olarak verilmesini sağlayan ve damlatıcıları boru içerisine veya boru üzerine tespit edilebilen sistemlere DAMLA SULAMA SİSTEMLERİ denir.


Damla Sulama Sistemi Amacı nedir ?


Damla sulama yönteminde amaç , bitkide nem eksikliğinden kaynaklanan bir gerilim yaratmadan, her defasında az miktarda sulama suyunu sık aralıklarla yalnızca bitki köklerinin geliştiği ortama vermektir.


Damla Sulama Sistemi Ana prensibi nedir ?


Bazı kültür bitkilerinin yüzlek köklü olmaları nedeniyle, sık aralıklarla sulamaya ihtiyaçları vardır.Bu yöntemde bazen her gün, bazen de günde birden fazla sulama yapılabilmesi gerekmektedir. Damla sulama yönteminde arındırılmış su, düşük basınçlı bir boru ağıyla bitki yakınına yerleştirilen damlatıcılara kadar iletilir ve damlatıcılardan düşük basınç altında toprak yüzeyine verilir. Su buradan infiltrasyonla toprak içerisine girer, yerçekimi ve kapiler kuvvetlerin etkisi ile bitki köklerinin geliştiği toprak hacmi ıslatır. Başka bir deyişle, bu yöntemde genellikle alanın tamamı ıslatılmaz. Bitki sırası boyunca ıslak bir şerit elde edilir ve bitki sıraları arasında ıslatılmayan kuru bir alan kalır. Böylece, mevcut sulama suyundan en üst düzeyde yararlanılır. Damla sulama sistemi sabit sistem biçimindedir. Sistem parçaları, sulama mevsimi boyunca aynı konumda kalırlar. Ancak, sulama mevsimi sonunda bazı parçalar araziden kaldırılır.


Damla sulamaya göre diğer sulama sistemlerinde , sulamadan sonra toprakta hemen hemen bir doygunluk durumu yaratılması toprak havalandırmasının bozulmasına neden olur.Diğer yandan , sulama yapılacağı zaman toprak nem içeriği toprağın solma noktasına yaklaşması nedeniyle , bitkilerin su alımları güçleşebilir.Böylece sulama yöntemlerinde toprakta fazla miktarda nem dalgalanmalarının olması , bitkilerde düzenli olmayan durumları ortaya çıkarabilir.Yöntem iyi bir şekilde uygulandığında , suyun az , toprağın ve suyun tuzlu , bitki su tüketiminin yüksek olduğu kurak bölgelerde bir çok yararlar sağlar.


Damla Sulama Sistemlerinin Avantajları :

- Yağmurlama sulama sistemlerinde olduğu gibi , su damlalarının hareketinin havadan olmaması bitkinin üst kısımlarının ıslatılmaması ve ıslatılan alan dışında toprak yüzeyinden buharlaşma kaybı en alt düzeydedir.
- Topoğrafik yönden düzgün olmayan tarım alanları tesviyeye gerek kalmadan bu yöntemle sulanabilir. Salma sulamaya bağlı erozyon önlenir.
- Geçirgenliği yüksek olan topraklarda karık akışına bağlı su kaybına neden olmaksızın tüm tarla alanında ekonomik ve üniform olarak yüksek randımanla sulama yapılır.
- Taban suyunun yüksek olduğu yerlerde taban su seviyesini yükseltmeden sulama yapılır.
- Kanalet ve kapalı borulu sistemlerde sulama yapmak için gerekli tarla içi hendeklere gerek kalmadığından ekim alanı artmakta sulama işçiliği de azalmaktadır.
- Ticari gübreler sulama suyuyla sadece bitki kök bölgesine verilebilir, böylece gübre ve işçilikten de tasarruf sağlanır.
- Bu sistemlerde bitki kök bölgesinde düşük gerilimle tutulan devamlı bir nem bulunduğundan bitki suyu topraktan fazla bir enerji harcamaksızın alır. Bu da ürün artışı sağlayan önemli bir faktördür.
- Tohum yataklarının hazırlanması, tohumların çimlendirilmesi fide seyreltmesi için homojen ve yeterli toprak nemi kontrollü bir şekilde sağlanabilir.
- Sulama suyu proje sahasına istenilen miktarda denetim altında verilir. Gerekirse bireysel olarak kullanılan su sayaç takılarak net olarak saptanıp miktarına göre kullanım bedeli tahsil edilebilir. Tesisin kontrolü kolaylaşır. Ayrıca bu tür tesisler modern kullanma yöntemlerine açıktır.
- Damla Sulama yöntemi bitki gelişme dönemini kısaltarak , turfandacılığa büyük yarar sağlar.
- Alçak basınçta ( 0,6- 1 atü )çalışmanın yeterli olması enerji tasarrufu sağlar.
- Az debili sular ( 2 – 3 lt/sn) , tuzlu ve saf su ile destekli atık sular damla sulama yöntemiyle kullanabilmektedirler.
- Bitki sıra aralarının sulanmaması ve kuru kalması nedeniyle yabancı ot gelişimi azalmaktadır.Böylece beraberinde işçilikten ve ilaçlama masrafından da tasarruf edilmiş olunur.
- Sistemin birim alana düşen ilk yatırım bedeli diğer sistemlere göre ilk anda yüksek gibi düşünülebilir. Ancak ;

Aynı suyla daha fazla alanın sulanabilmesi,

Verim ve kalite artışı,

Drenaj sorununun azaltması,

Tesviye yatırımına ihtiyaç duyulmaması,

Çiftçilerin gelir artışı fazla olan ürünlerin ekilmesine yönelmesi nedeniyle yatırım maliyeti farkı kısa sürede kendini amorti edecektir.

Damla Sulama Sistemi Genel Çalışma Prensipleri Nelerdir ?


Damla sulama boruları genellikle bitki sıralarına yakın olarak düzenlenir.Toprak özellikleri , damlatıcı debisi , sulama süresi , bitki aralıklarına bağlı olarak , lateral aralıkların değişiklik göstermesine karşın pratik olarak , bitki sıra aralıkları 1 metreden az ise her iki sıraya bir lateral kullanılabilir.Bitki sıra aralıklarının fazla olduğu meyve bahçelerinde ise su kaynağının varlığı , bitkinin su ihtiyacı , toprak özellikleri öngörülen sulama aralığı ve uygulanacak su miktarına bağlı olarak değişik biçimde düzenlenir..Yaygın olarak kullanılan yöntem ise her sıraya iki lateral döşenmesidir.Lateraller , özellikle %2-3 ‘den fazla eğimli arazilerde ise eş yükselti eğrilerine paralel olarak geçirilmelidir.


Damla sulama boruları gerek montaj sonrası gerekse sulama sezonu içerisinde ve sonrasında zaman zaman hat sonları açılarak basınçlı su ile yıkanmalıdır.Yıkanma sıklığı kullanılan suyun kalitesine ve damlatıcı tıkanmasına yol açan maddelerin boru sonlarındaki birikim hızına bağlıdır.

Eğer sistem sezon sonunda depolanacak ise , boruların temiz olarak kaldırılması önem kazanmaktadır.Boruların asit ve klorlu kimyasallarla zaman zaman yıkanarak temizlenmesi de tıkanmanın önlenmesi için gerekli olabilmektedir.Bu konuda uzman kişilerin önerileri dikkate alınmalıdır.


Damla sulama sistemleriyle sulamanın ne zaman ve hangi aralıklarla yapılacağı ile her sulamada ne miktarda sulama suyunun uygulanacağı su kaynağı , toprak , bitki ve iklim özelliklerine bağlı olarak değişiklik gösterir. Örneğin , çok sıcak dönemlerde bazı bitkiler için uygulanacak sulama suyu miktarı günlük 10 m3 / dekar ‘ a kadar yükselebilmektedir.Buna karşılık normal koşullarda en yüksek sulama suyu miktarı gelişmiş bitkiler için , günlük olarak 3 – 7 m3/dekar arasındadır.Bitkilerin sulama programlarını belirtmek için tansiyometreler , buharlaşma kapları v.b. çeşitli yöntemler kullanılabilmektedir.


Damlama sulama sistemlerinde , denetim ünitesinde kullanılan filtrelerin zaman zaman temizlenmesi gerekir.Filtrelerin temizleme sıklığı kullanılan suyun kimliğine bağlıdır.Kısmen tıkanan filtre sistem işletme basıncının azalmasına ve sonuçta olumsuzluklara yol açacaktır.Filtre tıkanma durumuna göre ekipman zarar görebilir ve sisteme su giriş kesilebilir.Temizleme elle veya otomatik olarak yapılabilmektedir.Her iki durumda da filtrenin zarar görmemesi için gereken önlem ve özenin gösterilmesi gerekmektedir.Lateral boru üzerindeki damlatıcı tıkanmaları genellikle sudaki kirecin damlatıcı deliklerini tıkaması ile olur.Bunun önüne geçmek için damlama sulama sisteminin yukarıda belirtildiği gibi asit ve Benzeri kimyasal çözeltilerle damlatıcıların tıkanması önlenir .


Damlama sulama sistemi nasıl temizlenir ?


Sistemin temizlenmesi için Fosforik Asit veya benzeri kimyasal çözeltiler kullanılır.Fosforik asit ile temizleme işlemi tüm hasat mevsimi boyunca iki defa yapılır.Birincisi sistem çalışırken 1 veya 1,5 ay sonra , ikincisi ise hasat sonunda uygulanır.


Temizleme işlemi için , dönüm başına 1 – 1,5 kg Fosforik asit gübre tankına doldurulur.Su ile beraber sisteme basılır.Sistem durdurularak Fosforik asitli su sistem içerisinde 35-40dakika bekletilir.Daha sonra sistem yeniden çalıştırılarak damlatıcılardan asitli su akması sağlanır.Bu uygulama da 10 dakika sürer.Tekrar sistem durdurulur.Lateral boruların sonlarındaki körtapalar çıkarılarak sistem yeniden çalıştırılır.Bu kez sisteme temiz su basılır ve böylece temizleme işlemi tamamlanmış olur ve eriyen kireç sistemden dışarıya atılır.



Bir damla sulama sistemi sırasıyla pompa birimi, kontrol birimi, ana boru hattı, manifold boru hatları, lateral boru hatları
ve damlatıcılardan oluşur.
Su kaynağı :

-Kum-çakıl filtre tankı,

-Gübre tankı,

-Elek filtre,

-Basınç regülatörü,( Basınç düzenleyiciler )

-Su ölçüm araçları,( Su sayaçları )

-Basınç göstergeleri ( Manometreler )

-Vanalar bulunur.

Hidrosiklon, suda bulunabilecek kum parçacıklarının sisteme girmeden önce tutulduğu araçtır. Su hidrosiklonun üst kısmından çepere doğru girer ve çeper boyunca aşağıya doğru iner. Daha sonra su ortadan yukarıya doğru yükselir ve kum parçacıkları ağır olduğundan tabanda kalır. Kumdan arınan su hidrosiklonun üzerinden sisteme verilir. Tabanda biriken kum belirli aralıklarla temizlenir.


Kum-çakıl, filtre tankında, sulama suyunda bulunabilecek tortu ve yüzücü cisimler tutulur. Su tanka üstten girer, kum ve çakıl katmanlarından geçtikten sonra tankın altından çıkar. Bu arada tortu ve yüzücü cisimler genellikle üst kesimde tutulur. Tankın tabanında, etrafı elek filtre ile sarılmış delikli boru bulunur. Burada amaç, tanktan su ile birlikte kumun çıkışını engellemektir. Kum-çakıl, filtre tankında ayrıca suyun alttan girişini ve üstteki vanadan çıkışını sağlayan geri yıkama borusu bulunur. Bu boru aracılığıyla, zaman zaman tankın üst kesiminde biriken tortu ve yüzücü cisimler yıkanarak tank temizlenir.
Gübreleme tankı;
Elek filtre ;
Basınç düzenleyicisi ;

Su sayacı ; Su sayacı sisteme uygulanan su miktarının ölçülmesinde kullanılır.Sayaç ile birim zamanda sistemden geçen su miktarını izleyerek , sistemin bütün olarak kontrol edilmesinde de yararlanılan bir öğedir.
Manometre ;

Ana Boru Hattı : Suyu kaynaktan manifold boru hatlarına iletir. Genellikle gömülüdür ve sert PVC borulardan oluşturulur. Küçük sistemlerde ana boru hattı toprak yüzeyine döşenebilir. Bu koşullarda sert PE borular kullanılır.

Manifold Boru Hattı : Suyu ana boru hattından laterallere iletir. Laterallerin doğrudan ana boru hattına bağlanması durumunda, su girişini denetlemek için her lateralin başına bir vananın yerleştirilmesi zorunluluğu vardır. Bu ise hem sistem maliyetini çok önemli boyutlarda arttırır hem de sistemin işletilmesini güçleştirir. Bunun yerine, belirli sayıdaki lateral boru hattı manifold boru hattına bağlanır ve manifoldun ana boru hattıyla bağlantısı bir vana ile sağlanır. Manifold boru hattına bağlı laterallerin tümü bir işletme birimini oluşturur. Manifold başlangıcındaki vana açıldığında işletme birimindeki tüm laterallere aynı anda su verilmiş olur. Ana boru hatlarında olduğu gibi, manifold boru hatları da genellikle gömülüdür ve sert PVC borulardan oluşturulur. Küçük sistemlerde manifold boru hatları bazen toprak yüzeyine serilir ve bu durumda PE borular kullanılır. Manifold boru hatları, tesviye eğrilerine paralel (eğimsiz) yada bayır aşağı eğimde döşenmelidir. Bayır yukarı eğimde döşemekten kesinlikle kaçınılmalıdır. Bu hatlar, ana boru hattına dik olabileceği gibi paralel de olabilir.

Lateral Boru Hatları : Üzerine damlatıcıların yerleştirildiği borulardan oluşur. Toprak yüzeyine serilir ve bu amaçla yumuşak PE borular kullanılır. Genellikle her bitki sırasına bir lateral döşenir. Bazen, her bitki sırasına iki lateral ya da iki bitki sırasına bir lateral yerleştirilebilmektedir. Lateral boru hatları da, manifold boru hatlarında olduğu gibi, tesviye eğrilerine paralel (eğimsiz) ya da bayır aşağı eğimli döşenmelidir ve bayır yukarı döşemekten kaçınılmalıdır.Lateral borular ;Ø12mm ila Ø20mm arasında çaplardaki ultraviyole ışınlara karşı dayanıklılaştırılmış yumuşak polietilen boruların içerisine fabrikada damlatıcılar yerleştirilerek imal edilirler.Bunların en yaygın kullanılan çeşitleri debilerine göre 2 litre/saat ve 4 litre/saat olanlarıdır.Lateral borular içerisine güneş ışınları girmemesi gerekmektedir.Bu maksatla siyah olarak üretilmişlerdir.Lateral borular boru iç çap , uygulanan sistem basıncı ve damlatıcılar arası mesafe çeşitlerine göre değişik mesafelere homojen debide su verme yetisine sahiptirler. Bu maksatla arazide manifold boru miktarını azaltıp tek seferde 300 metre uzunluğa bile varabilecek şekilde lateral boru çekme şansı yakalanabilir.Bu da damla sulama sistemini diğer tip sulama sistemlerinden ayıran en önemli özelliktir.Böylece manifold boru arazi içerisinde bir engel yaratmayıp hertürlü mekanizasyon işlemi için olanak yaratır.
Damlatıcılar :

Sistemin en önemli ve en dikkatle seçilmesi gereken elemanlarıdır. Lateral borulardaki basınçlı su damlatıcıya geçtikten sonra, damlatıcı içerisindeki akış yolu boyunca ilerlerken, suyun enerjisi sürtünme ile önemli ölçüde kırılır. Bunun sonucunda, su damlatıcıdan damlalar biçiminde çok küçük debi ile çıkar ve toprağa infiltre olur. Damlatıcılar genellikle lateral boru üzerine monte edilenler (on-line) ve lateral boruya montajı fabrikada yapılanlar (in-line) olmak üzere iki tipte yapılmaktadır. Lateral boru üzerine monte edilen damlatıcılarda, damlatıcı girişi lateral boyu içinde ve gövde borunun dışındadır. Bu tip damlatıcılar orifis girişli ve genellikle kısa akış yolludur. Suyun enerjisi, girişteki orifis ve akış yolu boyunca kırılır. Damlatıcıları lateral boru içerisine fabrikada monte edilen damlama borularında ; damlatıcılar lateral boru içerisine sabit aralıklarla ve boylamasına yerleştirilmektedir. Akış yolu genellikle uzundur. Su lateral boru çeperinden damlatıcıya girmekte, uzun akış yolu boyunca enerjisi kırılmakta ve lateral boru dışından çıkmaktadır.
Damla sulama yöntemleriyle büyük oranda su tasarrufu sağlanır. Bu suyla da daha fazla alan sulanır. Bu da daha fazla bireye hizmet götürülmesi ile üretim ve kalite artışı yani milli gelir artışı demektir. Kontrol biriminde ayrıca, kum-çakıl filtre tankının giriş ve çıkışı ile elek filtre girişindeki basıncın ölçülmesi gerekmektedir. Bu amaçla, üç yollu bir manometreden yararlanılır. Böylelikle, basınç farklılıklarından filtrelerin tıkanma derecesi saptanır ve gerekli zamanlarda filtreler temizlenir.Elek filtreden sonra, suyun boru hattında sabit basınç altında verilmesini sağlamak için bir basınç regülatörleri yerleştirilir. Basınç regülatörleri bazen manifold boru hattı girişine de yerleştirilebilir. Kontrol birimine, gübre tankından sonra elek filtre yerleştirilir. Filtre genellikle silindir biçimindedir. Tek yada iç içe geçmiş iki filtreden oluşabilir. Elek filtrelerin 80-200 mesh arasında olması önerilmektedir. Dış filtrenin elek numarası genellikle daha düşüktür. Elek filtre ile, kum-çakıl filtre tankında süzülemeyen sediment ve gübre tankından gelebilecek gübre parçacıkları tutulur. Her sulamadan sonra elek filtreler sökülür ve yıkanarak temizlenir. Damla sulama sistemlerinde bitki besin maddeleri sulama suyuna karıştırılarak uygulanır. Bu amaçla sıvı gübre kullanılır. Sulanacak alanın büyüklüğüne göre hesaplanan sıvı gübre miktarı, kontrol birimindeki gübre tankının içerisine konur. Gübre tankı ana boruya üzerinde vanalar bulunan hortumlarla iki noktadan bağlanır. Biri gübre tankına su girişi, diğeri ise su çıkışı içindir. Ana boru üzerine ayrıca, değinilen iki nokta arasında basınç farklılığı yaratmak amacıyla bir vana daha yerleştirilir. Gübre uygulanacağı zaman ana boru üzerindeki vana kısmen kapatılır, gübre tankı giriş ve çıkış vanaları açılır. Böylece, ana borudaki suyun bir kısmı gübre tankına girer, sıvı gübre ile karışır ve tekrar ana boruya döner.Gübreleme çalışması sisteme besin maddelerinin, belirtilen düzenli aralıklarla ve belirli miktarlarda yapılmasını sağlayan enjektörlerle de bulunmaktadır. Damla sulama yönteminde her türlü su kaynağından yararlanılabilir. Ancak suyun fazla miktarda kum, çökelti , tortu veya yüzücü cisim içermemesi gerekir. Ayrıca, fazla miktarda kalsiyum ve magnezyum bileşikleri ile demir bileşikleri içeren sular da damla sulama yöntemi için uygun değildir.

Pompa Birimi : Su kaynağının yeteri kadar yüksekte olmadığı koşullarda, gerekli işletme basıncı pompa birimi ile sağlanır. Su kaynağının tipine bağlı olarak santrifüj, derin kuyu yada dalgıç tipi pompalardan biri kullanılabilir. Pompanın elektrik motoru ile çalıştırılması tercih edilir.

Kontrol Birimi : Damla sulamada, suyun çok iyi süzüldükten sonra sisteme verilmesi gerekir. Aksi durumda damlatıcıların tıkanması sorunuyla karşılaşılır. Bu işlem kontrol biriminde yapılır. Kontrol biriminde ayrıca, sisteme verilecek sulama suyunun basınç ve miktarı denetlenir ve bitki besin maddeleri sulama suyuna karıştırılır. Kontrol birimi genellikle ana boru hattının başlangıcına kurulur. Kontrol biriminde;
-Hidrosiklon,